Franciscanessenklooster Nazareth, Oirschot


De architecten J.Th.J. Cuypers (1861-1949) en J. Stuyt (1868-1934)

De eerstgenoemde, Joseph of Jos Cuypers, is een zoon van de bekende architect en bouwmeester van o.a. het Rijksmuseum en het Centaal Station te Amsterdam, Pierre Cuypers uit Roermond. Jos krijgt in het atelier van zijn vader zijn eerste opleiding om vervolgens in 1883 af te studeren aan de Polytechnische Hogeschool te Delft.

Hij treedt in dienst bij zijn vader in Roermond. Zijn eerste ontwerp, in 1884, betreft een pand aan de Vondelstraat, waar panden staan die grotendeels van de hand van zijn vader zijn. Jos Cuypers groeit uit tot een belangrijk architect van vele katholieke kerken.

De eerste in de reeks is de Sint-Urbanuskerk in Nes aan de Amstel. Deze kerk vertoont, zoals veel van zijn kerken in zijn beginjaren, veel invloedkenmerken van vader Pierre, de neogotiek. Architect Jos Cuypers houdt zich vanaf het begin bezig met werkzaamheden op restauratie-gebied. In 1891 is onder zijn toezicht de Sint-Plechelmusbasiliek te Oldenzaal gerestaureerd. Zijn eerste opdracht voor het ontwerpen van een basiliek komt in 1893 en betreft de nieuw te bouwen roomskatholieke Sint-Bavokathedraal te Haarlem. De eerste schetsen zijn zuiver neogotisch van karakter, maar al spoedig laat hij dit los. Het eerste deel van de basiliek, het koor, wijst duidelijk op de invloed van de romaanse bouwstijl. Als vader Pierre zich terugtrekt uit zijn kantoor in Amsterdam, neemt zoon Jos het over.

Architect Jan Stuyt leert hij via de kunstkring kennen en van 1900-1908 zijn zij compagnons. Zij nemen de laatste ontwerpopdracht aan Pierre Cuypers over; die van de Sint-Gummariskerk te Steenbergen. Zij gooien het roer om en wijzigen diens neogotische ontwerp, waarin slechts enkele kenmerken overeind blijven. Collega Stuyt is in toenemende mate de romaanse bouwstijl toegedaan. Men kan stellen, dat het koppel Cuypers & Stuyt de zuivere neogotiek in de kerkenbouw een halt heeft toegeroepen.

Vanaf 1908 gaat elk zijnen weegs. Cuypers krijgt veel opdrachten, ook nietkerkelijke. De Effectenbeurs in Amsterdam bijvoorbeeld is van zijn hand, evenals de koepelkerk Sint-Laurentius te Dongen. Ook de restauratie en vergroting van de basiliek te Meerssen tussen 1936 en 1938 doet nog een beroep op zijn architecturaal meesterschap. Door een verwoestend bombardement op zijn huis te Roermond verhuist Jos Cuypers naar Meerssen om daar zijn laatste jaren door te brengen, met het zicht op zijn basiliek aldaar.

Evenals zijn compagnon Jos Cuypers wordt architect Jan Stuyt beschouwd als een van de belangrijkste kerkenbouwers van de 20e eeuw. Niet alleen kerken, maar ook kloosters, scholen en ziekenhuizen zijn naar zijn ontwerp uitgevoerd. In Limburg staan zelfs hele woonwijken, vormgegeven aan de hand van zijn ontwerp. Ook restauraties schuwt hij niet.

Zijn samenwerking met Jos Cuypers eindigt in 1908 als hij zijn eigen bureau start in Amsterdam.

Stuyt krijgt een stageplaats aangeboden bij architect H.P. van den Aardweg te Purmerend om vervolgens als leerling in dienst te treden bij architect A.C. Bleijs, die juist bezig is de bouw van de Sint-Nicolaaskerk te Amsterdam voor te bereiden. Bleijs heeft een voorkeur voor de romaanse stijl; deze draagt hij over op de architect-in-spť Jan Stuyt.

De jonge Stuyt stapt in 1891 als tekenaar over naar bureau Pierre Cuypers in Amsterdam. Bij de bouw van de Sint-Bavokathedraal te Haarlem (1895-1898) is hij hoofdopzichter. Daarna vestigt hij zich als zelfstandig architect. Zijn eerste kerk verrijst in 1899/1900 in Sloten (Amsterdam), de Sint-Pancratiuskerk, naar zijn eerste ontwerp. Hierna volgen nog vele bouwwerken naar zijn ontwerp, niet alleen kerken en kapellen, maar ook ziekenhuizen, kloosters, scholen, pastorie en villaís. In Heerlen wordt een tuinstad gebouwd naar een ontwerp van Stuyt. Ook de abdij van Egmond, het kleinseminarie Hageveld te Heemstede en het Nederlands Instituut te Rome. Het stadhuis in zijn geboorteplaats Purmerend is naar zijn ontwerp gebouwd.

Zijn bezoeken aan o.a. Duitsland, ItaliŽ, Palestina, Turkije en de Verenigde Staten verruimen de blik van architect Jan Stuyt. In ItaliŽ neemt hij de romaanse bouwstijl in zich op; in Turkije is hij diep onder de indruk van de Hagia Sophia; Palestina waar het leven van Jezus zich heeft afgespeeld, inspireert hem.

In het dorp Heilig Landstichting bij Nijmegen bevindt zich het Museumpark Orientalis, voorheen het Bijbels Museum geheten. Hier zou een devotiepark moeten verrijzen, naar voorbeeld van Palestina, het Heilige Land. Hier heeft Jan Stuyt de opgedane indrukken in Palestina en Turkije vormgegeven. Het park straalt een oosterse sfeer uit qua bouwstijl en qua woon- en leefmilieu.

meer informatie:


volgende : de glazenier

vorige : de architectuur van het klooster