St. Antonius Abt Schaijk


de geschiedenis van de kerk

De vroegste vermelding van een kapel in Schaijk dateert van 1421. De kapel is gewijd aan Hubertus en Cornelius, geliefde volksheiligen in die tijd. In 1607 is er sprake van een eigen parochie, hoewel deze nog wel verbonden is aan de moederkerk in het naburige Herpen. De kapel is inmiddels uitgebouwd tot een kerkje.

In 1661 wordt voor het eerst Antonius Abt als parochieheilige genoemd, later ook de H. Lucia. Lucia is tevens patrones van de stad Ravenstein en het Land van Ravenstein.

Begin negentiende eeuw is het middeleeuwse kerkje te klein geworden voor het groeiende aantal parochianen. In 1827 wordt het gebouw daarom afgebroken, met uitzondering van de toren en de sacristie. Het Rijk verleent subsidie voor een nieuwe kerk, op voorwaarde dat de gemeente en de parochianen hun deel bijdragen. De destijds met overheidssteun gebouwde kerken worden waterstaatskerken genoemd. Deze kenmerken zich door een sobere, veelal neoclassicistische bouwtrant.

Eind negentiende eeuw besluit men tot de bouw van een driebeukige kruisbasiliek in neogotische stijl, ter vervanging van de waterstaatskerk. De bouw wordt in twee fasen gerealiseerd. Naar plannen van P.Th. Stornebrink verrijzen in 1894-1896 een nieuw koor en twee dwarspanden met vijfkantige sluiting.

Architect W.Th. van Aalst vervangt in 1901-1902 het schip. Tevens ommetselt en verhoogt hij de vijftiende-eeuwse toren, om deze beter bij de nieuwe kerk te laten aansluiten. Het gebouw wordt in 1907 door bisschop W. van de Ven ingewijd.

In 1967 wordt het interieur door architect Jan de Jong (een architect behorend tot de Bossche School) gewijzigd volgens nieuwe liturgische inzichten, voortkomend uit het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965). Hij voert een algehele versobering door. Muren, pijlers en gewelven krijgen een grijze verflaag en de gebrandschilderde ramen in het priesterkoor worden door gordijnen aan het oog onttrokken. Er komt een ander altaar, dat een meer centrale plek krijgt, dichter bij de gelovigen. Bovendien wordt een gewassen betonvloer gestort, en de neogotische kerkbanken maken plaats voor kunststof stoelen. Bij een restauratie in 1974 vereenvoudigt men de bovenste geleding van de kerktoren.

Sommige van deze veranderingen zijn later ongedaan gemaakt. Het neutrale grijze schilderwerk heeft plaatsgemaakt voor warmere kleuren, en de gebrandschilderde ramen zijn weer zichtbaar gemaakt. De kunststof stoelen zijn verwijderd; er staan nu houten banken in de stijl van de Bossche School, overgenomen van een parochie uit Uden.

Bronnen:

  • Boek: Monumenten in Nederland, Noord-Brabant, uitgave van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (v/h Rijksdienst voor de Monumentenzorg) Amersfoort
  • J. v.d. Heijden e.a. Schaijk, dorp en parochie door de eeuwen heen; uitgegeven door het parochiebestuur H. Antonius Abt te Schaijk t.g.v. Het 100-jarig bestaan van de kerk in 2002
  • website gemeente Landerd
  • Brochure: H. Antonius Abt te Schaijk, kerkgebouw en liturgie; uitgegeven door het parochiebestuur t.g.v. Open kerkweekend in septeber 2010.
  • reliwiki

volgende :de glazeniers